مطالعه در مسیر توسعه جوامع محلی | با گرایش به توسعه روستایی , توانمندسازی ارتقای مشارکت و ارتباطات اجتماعی
02 اسفند 1400

ارتقای نقش آموزشی و ترویجی تعاونی های تولید روستایی

رویکرد واگذاری فعالیت­های تصدی­ گری­های دولتی به بخش خصوصی و استفاده از ظرفیت های عملی سازمان­های غیردولتی سیاستی است که در چند دهه اخیر مورد توجه مسئولان بخش کشاورزی قرار گرفت. در فعالیت های معاونت سابق ترویج و نظام بهره برداری تا حدودی تلاش می­شد این رویکرد به کار گرفته شود. جلسه هم­اندیشی ارتقای نقش آموزشی و ترویجی تعاونی های تولید روستایی در ۱۹ و ۲۰ فروردین ماه ۱۳۸۵ در همین راستا برای شناسایی و آشنایی بیش­تر با ظرفیت ها و توانمندی­های شرکت های تعاونی تولید روستایی کشور در امور آموزشی و ترویجی برگزار گردید.

برای دریافت متن کامل مقاله اینجا کلیک نمایید.

29 فروردین 1399

نگاهی کوتاه به حمایت‌های قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه از نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی

اگر نظام بهره برداری کشاورزی را مجموعه‌ای از رویه های حقوقی و عرفی ، فنی و مدیریتی در استفاده و تلفیق از عوامل تولید ( کار، زمین، آب، ابزار، سرمایه و … ) در قالب سازمان کار و مناسبات اجتماعی به منظور تولید محصولات کشاورزی و عرضه‌آن به بازار بدانیم[۱] در آن صورت علی‌القاعده باید بپذیریم که این واژه دربرگیرنده گستره‌ای وسیع و قابل توجه است.با این حال در نظام اجرایی و به ویژه در درون دستگاهی نظیر وزارت جهاد کشاورزی بر حسب یک تلقی عملیاتی این واژه دربرگیرنده مجموعه اقداماتی مشخص برای تقویت فعالیت کشاورزی از طریق نهادسازی ( درقالب موسساتی نظیر تعاونی‌های بخش کشاورزی،کشت و صنعت‌ها و…) ، پروژه‌های فنی ، زیربنایی در بخش آب و خاک و حمایت‌های مالی و اعتباری از کشاورزان غالباً سازمان یافته است.

 

برای دریافت متن کامل مقاله اینجا کلیک نمایید.

29 فروردین 1399

تحلیلی بازنگرانه بر عملکرد طرح تجهیز ، تکمیل وراه اندازی شرکت های تعاونی تولید

از اواخر دهه شصت درآستانه آغاز برنامه اول توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی زمینه توسعه و تقویت نظام های بهره برداری کشاورزی و از جمله تعاونی های تولید بیش از پیش فراهم شد. از آن پس به منظور تسهیل در توسعه تعاونی های مذکور طرحی تحت عنوان طرح تجهیز ، تکمیل و راه اندازی شرکت های تعاونی تولید پیشنهاد شد و در قالب طرح های مورد عمل برنامه پنج ساله اول توسعه بخش کشاورزی مورد تصویب قرار گرفت. عملیات طرح مزبور به ویژه در راستای اجرای وظایف بخش اول ماده (۴) آئین نامه اجرائی قانون تعاونی نمودن تولید و یکپارچه شدن اراضی در حوزه عمل شرکت های تعاونی روستائی جهت گیری نمود. ماده ۱ قانون مذکور تصریح می کند:

 

برای دریافت متن کامل مقاله اینجا کلیک نمایید.

18 مهر 1396

ملاحظات اساسی در باب مدیریت مشارکتی آب و آبیاری

آب و منابع آبی  به موازات روند رو به رشد جمعیت از یک سو و تنوع یافتن شکل مصارف آب  از سوی دیگر بیش از بیش اهمیت یافته و کمبود آن مشکلاتی را در کشورهای دارای اقلیم خشک و نیمه خشک نظیر ایران موجب شده است. ایران یکی از کشورهای دارای اقلیم ، خشک و نیمه خشک است، از این روی استحصال و نگهداری آن از گذشته به ویژه مدیریت منابع آن از دیرباز در کشور مورد توجه بوده است. احداث انواع تاسیسات استحصال، بهره‌برداری و نگهداری آب از انواع بندهای تاریخی و سدهای کوچک و بزرگ برای استفاده از جریانهای سطحی، کاریزها، قنات‌ها و چاه‌ها نمونه‌هایی از تلاش ایرانیان در مواجهه با چالش آب بوده است. آب از مهمترین عوامل تولید کشاورزی است.در دوره جدید و با شرایط کمبود منابع آب در بخش کشاورزی مشارکت بهره‌برداران در مدیریت آب و آبیاری می‌تواند تاثیر به سزایی در پایداری کشاورزی و منابع آب داشته باشد. با این وجود مشارکت بهره‌برداران در مدیریت منابع آب کشاورزی در چارچوب بحث “حکمرانی آب” معنا می‌یابد.  هدف از ارائه این مقاله آن است که ابتدا ضرورت‌های پیاده‌سازی و استقرار نظام‌های بهره‌برداری آب کشاورزی با مشارکت بهره‌برداران توضیح داده شود؛ سپس معنا و  ویژگی‌های الگوهای مدیریت مشارکتی آب و آبیاری در چارچوب حکمرانی خوب مطرح ‌گردد.سرانجام عوامل موثر بر  پدیده مدیریت مشارکتی آب و مشارکت بهره‌برداران در مدیریت آب در این مقاله با توجه به دستاوردهای مطالعات موجود مورد بحث قرار خواهد گرفت. 

 

برای دریافت متن کامل مقاله اینجا کلیک نمایید.

11 مهر 1396

شیوه‌های مدیریت و بهره‌‌برداری از اراضی و آب‌های سطحی در عرصه‌های کشاورزی حاشیه زاینده رود در استان چهار محال و بختیاری

مطالعه حاضر در پی بررسی وضعیت بهره‌برداری در عرصه‌های باغی و زراعی حاشیه زاینده رود در استان چهار محال و بختیاری و به طور مشخص در دو شهرستان سامان و بن است.  مناطق حاشیه زاینده‌رود نقش مهم و عمده ای در تولیدات باغی و زراعی شهرستان‌های سامان و بن دارند.  محدوده ای به وسعت تقریبی بیش از ۱۸۰۰۰ هکتار از اراضی مجاور و پیرامون زاینده‌رود در دو شهرستان بن و سامان عرصه فعالیت بهره‌برداران ایستگاه‌های پمپاژ حاشیه این رود را تشکیل می‌دهد. کیفیت بهره‌برداری و مدیریت منابع آب زاینده رود به گذشته‌های دور بازمی‌گردد. پایه بهره‌برداری مشترک از منابع آب و خاک بر مبنای نظام دانگ‌ها نهاده شده و اغلب موقعیت بهره‌برداری کشاورزان  بر مبنای تعلق به یکی از این واحدها شناخته می‌شود.  در واحدهای دانگی،  شکلی سنتی و عرفی از شیوه‌های مدیریت و بهره‌برداری از منابع آب را می‌توان  مشاهده نمود.  در موارد کم شماری برخی دانگ‌ها با به ثبت رساندن شرکت و یا در شکل تعاونی و با نظارت و مدیریت عوامل فنی خود  به بهره‌‌برداری مشترک از منابع آبی و زمین سر و سامانی داده اند و حتی در پاره‌ای موارد در جهت یکجاکشتی و یکپارچه‌سازی اراضی بهره‌برداران هم‌آب اقدامات مفیدی به عمل آورده‌اند.  با این وجود شاید بتوان گفت در اکثریت عرصه‌های هم‌آب بیش‌ترین همکاری‌های جمعی بر پایه بهره‌برداری از منابع آّب و نه مدیریت کامل تولید کشاورزی قرار دارد.   

 

برای دریافت کامل مقاله اینجا کلیک نمایید.

23 دی 1395

آشنایی با تکنیک‌های تسهیل گری : شش کلاه تفکر

این تکنیک به افراد کمک می‌کند تا به شیوه بهتر و جامع‌تری در مورد یک موضوع فکر کنند و از یک جانبه‌نگری پرهیز کنند. در اینجا فرض بر این است که شش نحوه نگرش یا تفکر نسبت به یک موضوع وجود دارد که هریک بیانگر یکی از ابعاد تفکر جامع به شمار می‌رود. به بیان دیگر، در این روش یک مسئله یا موضوع با استفاده از شش سبک فکری مورد بررسی قرار می‌گیرد. برای تجسم بهتر، فرض می‌شود که شش فرد یا شش نوع تفکر خاص وجود دارند که هرکدام یک کلاه با رنگ متفاوت از دیگران بر سر دارند. شش کلاه تفکر، روشی برای قضاوت و داوری است که به جای بحث یا مناقشه بی‌مورد می‌توان یک ارزیابی گروهی نسبت به یک موضوع را انجام داد. به این طریق، افراد می‌آموزند که تک‌بعدی فکر نکنند و خلاقیت بیشتری در تصمیم‌گیری‌ها نشان دهند.

دریافت مقاله

25 اردیبهشت 1395

مدخلی بر طراحی سیاست‌های کارآ برای گسترش نقش تشکل‌های کشاورزی در فعالیت‌های مدیریت و بهره‌برداری از منابع آب

در روزهای اول و دوم بهمن ماه ۱۳۸۷با مشارکت کارشناسان و مدیران استانی و ستادی معاونت آب و خاک و صنایع وزارت جهاد کشاورزی نشست‌هایی آموزشی – کارگاهی با عنوان مدیریت بهره‌برداری و نگهداری از  سازه‌های آب و آبیاری در ستاد معاونت مزبور در مجموعه آب و خاک و صنایع محمد شهر در استان البرز برگزار شد.کارگاه موسوم به طراحی سیاست‌های کارآ برای گسترش نقش تشکل‌های کشاورزی در فعالیت‌های مدیریت و بهره‌برداری از منابع آب یکی از جمله نشست‌های برگزار شده در دوره  بود که با رویکرد هم‌اندیشی و تکیه بر روش‌های مباحثه متمرکز گروهی و تسهیل‌گری کارگاهی اجرا گردید. در گزارش پیش روی رئووس مباحث و نتیجه گفتگوها آمده است.

دریافت مقاله

13 اردیبهشت 1395

نگاهی کوتاه به حمایت‌های قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه از نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی

اگر نظام بهره برداری کشاورزی را مجموعه‌ای از رویه های حقوقی و عرفی ، فنی و مدیریتی در استفاده و تلفیق از عوامل تولید ( کار، زمین، آب، ابزار، سرمایه و … ) در قالب سازمان کار و مناسبات اجتماعی به منظور تولید محصولات کشاورزی و عرضه‌آن به بازار بدانیم[۱] در آن صورت علی‌القاعده باید بپذیریم که این واژه دربرگیرنده گستره‌ای وسیع و قابل توجه است.با این حال در نظام اجرایی و به ویژه در درون دستگاهی نظیر وزارت جهاد کشاورزی بر حسب یک تلقی عملیاتی این واژه دربرگیرنده مجموعه اقداماتی مشخص برای تقویت فعالیت کشاورزی از طریق نهادسازی ( درقالب موسساتی نظیر تعاونی‌های بخش کشاورزی،کشت و صنعت‌ها و…) ، پروژه‌های فنی ، زیربنایی در بخش آب و خاک و حمایت‌های مالی و اعتباری از کشاورزان غالباً سازمان یافته است.

در برنامه‌های پنج ساله توسعه و قوانین بودجه سنواتی در سال‌های قبل تصریحات یا اشاراتی کلی چند برای جمایت از نظام‌های بهره‌برداری کشاورزی آمده است. در زیر نمونه‌هایی از این گونه تصریحات در برنامه پنجم توسعه بی هیچ تفسیری عیناً نقل می‌گردد.امّا توضیح در باب این‌که تا چه حد به این مصوبات توجه شده و چه نتیجه‌ای در پی داشته‌اند را می‌گذاریم به فرصتی دیگر و مجالی بیش‌تر.علی‌الحساب توجه خوانندگان را فهرست‌وار به موارد زیر جلب می‌کنم صرفاً جهت اطلاع‌رسانی. 

 

ماده ۱۴۰ـ به منظور مدیریت جامع (به هم پیوسته) و توسعه پایدار منابع آب در کشور:

الف ـ در راستای ایجاد تعادل بین تغذیه و برداشت از سفره‌های آب زیرزمینی در کلیه دشت‌های کشور، وزارت نیرو نسبت به اجرای:

۱ـ پروژه‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای در سطح تمامی دشت‌های کشور با اولویت دشت‌های ممنوعه آبی.

۲ـ اقدامات حفاظتی و جلوگیری و مسلوب‌‌المنفعه نمودن برداشت‌های غیرمجاز از منابع آب زیر‌زمینی در چهارچوب قانون تعیین تکلیف چاه‌های آب فاقد پروانه.

۳ـ نصب کنتورهای حجمی بر روی کلیه چاه‌های آب محفوره دارای پروانه با هزینه مالکان آن.

۴ـ اعمال سیاست‌های حمایتی و تشویقی.

۵ ـ اجرای نظام مدیریتی آب کشور براساس سه سطح ملی، حوضه‌های آبریز و استانی به نحوی اقدام نماید که تا پایان برنامه با توجه به نزولات آسمانی، تراز منفی سفره‌های آب زیرزمینی در این دشت‌ها نسبت به سال آخر برنامه چهارم حداقل بیست و پنج درصد،دوازده و نیم درصد(از محل کنترل آبهای سطحی و دوازده و نیم درصد ز طریق آبخیزداری و آبخوان‌داری) با مشارکت وزارت جهاد کشاورزی بهبودیافته و با استقرار نظام بهره‌برداری مناسب از دشت‌های موضوع این بند اهداف پیش‌بینی‌شده را تحقق بخشد.

ب ـ وزارت جهاد کشاورزی طرح‌های تعادل بخشی نظیر آبخیزداری، آبخوان‌داری، احیاء قنوات، بهبود و اصلاح روش‌های آبیاری و استقرار نظام بهره‌برداری مناسب دشت‌های موضوع بند « الف»را به نحوی اجراء نماید که اهداف پیش‌بینی شده تحقق یابد.

ماده ۱۴۱ـ…

بند(الف)  به منظور افزایش بهره‌وری آب کشاورزی، وزارت نیرو مکلف است نسبت به‌اصلاح تخصیص ها و پروانه‌های موجود آب و تحویل حجمی آب به تشکل‌های آب‌بران به‌نحوی اقدام نماید که سالانه حداقل یک درصد  از حجم آب مصارف موجود به ویژه در دشت‌های با بیلان آب زیرزمینی منفی کاهش یابد تا آب صرفه‌جوئی‌شده در جهت توسعه اراضی جدید بخش کشاورزی یا سایر مصارف با روش‌های نوین آبیاری مورد استفاده قرار گیرد.

ماده ۱۴۲ـ به منظور تقویت بازارهای محلی و منطقه‌ای و توجه به ارزش آب:

بند (ب) سرمایه‌گذاری و مالکیت، مدیریت و بهره‌برداری سدها و شبکه‌های آبرسانی با حفظ کلیه حقوق حقابه‌بران، توسط بنگاه ها و نهادهای عمومی غیردولتی و بخش‌های تعاونی و خصوصی با رعایت سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی و قانون مربوط مجاز است.

ماده ۱۴۳ـ به منظور حفظ ظرفیت تولید و نیل به خودکفایی در تولید محصولات اساسی کشاورزی و دامی از جمله گندم، جو، ذرت، برنج، دانه‌های روغنی، چغندرقند و نیشکر، گوشت سفید، گوشت قرمز، شیر و تخم‌مرغ، اصلاح الگوی مصرف براساس استانداردهای تغذیه، گسترش کشاورزی صنعتی و دانش بنیان، فراهم نمودن زیرساخت‌های امنیت غذایی و ارتقاء ارزش افزوده بخش کشاورزی بر مبنای ملاحظات توسعه پایدار سالانه به میزان هفت درصد  نسبت به سال ۱۳۸۸ در طول برنامه اقدامات زیر انجام می‌شود:

بند (ب) تحویل آب موردنیاز کشاورزان به صورت حجمی براساس الگوی کشت هر منطقه و با استفاده از مشارکت بخش غیردولتی.

هـ ـ برون‌سپاری فعالیت‌های غیرحاکمیتی و تصدیگری‌های بخش کشاورزی به‌ بخش‌های خصوصی و تعاونی با تأکید بر به کارگیری کارشناسان تعیین‌صلاحیت‌شده عضو سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی و سازمان نظام دامپزشکی به ‌عنوان ناظر و یا مشاور فنی مزارع کشاورزی و واحدهای دامی و دامپروری و آبزی‌پروری، تعاونی ها و تشکل‌های بخش کشاورزی

ماده ۱۴۶ـ به منظور افزایش تولید و ارتقاء بهره‌وری و بازده زمین‌های کشاورزی در واحدهکتار، دولت حمایت‌های حقوقی و مالی لازم را از تشکیل تشکل‌های حقوقی با اولویت تعاونی‌های تولید کشاورزی در جهت اعمال مدیریت واحد یا اتخاذ سیاست‌های تشویقی برای یکپارچه‌سازی زمین‌های کشاورزی به عمل می‌آورد.

ماده ۱۹۴ـ دولت مکلف است به منظور بهبود وضعیت روستاها در زمینه سیاستگذاری، برنامه‌ریزی، راهبری، نظارت و هماهنگی بین دستگاه‌های اجرائی، ارتقاء سطح درآمد و کیفیت زندگی روستائیان و کشاورزان و کاهش نابرابری‌های موجود بین جامعه روستایی، عشایری و جامعه شهری، حمایت لازم را از اقدامات زیر به‌عمل آورد:  

بند (ب) حمایت از گسترش کشاورزی صنعتی و صنایع روستایی با اولویت توسعه خوشه‌ها و زنجیره‌های صنعتی ـ کشاورزی کوچک و متوسط که بخش اعظم نهاده‌ها و عوامل تولید آن در جغرافیای روستایی وجود دارد و همچنین صنایع دستی و خدمات گردشگری و ایجاد و توسعه بازارهای محلی با اولویت مراکز دهستان‌های دارای قابلیت توسعه.

بند (ک) حمایت مالی از طریق اعطاء تسهیلات، وجوه اداره شده، یارانه سود و کارمزد جهت توسعه اشتغال خانوارهای روستایی و عشایری با اولویت روش‌های محلی و بومی و نیز تقویت مدیریت یکپارچه اراضی از طریق مشارکت با تشکل‌های حقوقی به‌منظور جلوگیری از خردشدن اراضی و تجمیع مدیریتی اراضی خرد کشاورزی.

 

 نگارش: حمید رضا زرنگار

 
 

[۱] ازکیا. مصطفی ،شرکتهای سهامی زراعی ، صندوق مطالعاتی نظامهای بهره برداری معاونت نظام بهره برداری وزارت کشاورزی ،تهران:۱۳۷۲٫