زمینه سازی برای بهبود. برنامه توسعه سازمان ملل متحد  به چرخه کامل مدیریت زباله‌ها می‌پردازد[1]

منبع: تارنمای روایات برنامه توسعه ملل متحد[2]
تاریخ انتشار: 11 مارس 2026
مترجم: حمیدرضا زرنگار

درگیری‌ها و بلایا نه تنها خسارات هنگفتی را به بار می‌آورند، بلکه مقادیر عظیمی آوار خطرناک را نیز بر جای می گذارند. این چشم‌انداز ویرانی می‌تواند با مهمات منفجر نشده، زباله‌های سمی و متأسفانه بقایای انسانی آلوده شود و چالش‌های بزرگی را در زمینه های سلامت، ایمنی و تدارکات ایجاد کند.
پاکسازی آوار، دسترسی ایمن به خانه‌ها و زیرساخت‌ها را ممکن می‌ سازد؛ خدمات ضروری را احیا می‌کند و به پزشکان، مهندسان و امدادگران کمک می‌کند تا به مکان مورد نظر برسند. جمع‌آوری آوار همچنین با ایجاد شغل و زمینه سازی برای بهبود، حس هدفمندی و مالکیت را به جوامع بازمی‌گرداند.
متن حاضر ترجمه آزادی است از گزارشی از مجموعه گزارش های تارنمای روایات برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) که پیش از این نمونه هایی از گزارش های آن را ترجمه و منتشر کردیم. به طور معمول در این گزارش ها مصادیقی از کوشش های جوامع مختلف با همکاری برنامه توسعه ملل متحد برای بهبود شرایط زیست مطرح و معرفی می گردد. مطلب حاضر دربرگیرنده گزارش هایی از عملیات مشترک آواربرداری پس از حوادث و سوانح در کشورها و مناطق جاماییکا، افغانستان، میانمار، غزه، سوریه، اوکراین و سودان است.

جاماییکا
وقتی طوفان ملیسا در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵ جامائیکا را درنَوَردید، نزدیک به ۵ میلیون تُن آوار را در سراسر بخش‌های آسیب‌دیده بر جای گذاشت. ظرف ۷۲ ساعت، برنامه توسعه ملل متحد و شرکای آن از جمله مرکز ماهواره‌ ای سازمان ملل متحد (یونوستات)[3]خسارات را ارزیابی ، آوارها را نقشه‌برداری کردند و به دولت کمک نمودند تا مناطق دارای اولویت را شناسایی نموده و به سرعت اقدام کند. کیشان کودِی[4] نماینده مقیم برنامه توسعه ملل متحد د ر جاماییکا می گوید:
ما باید سریع عمل می‌کردیم، زیرا تأخیر به معنای مسدود شدن جاده‌ها، توقف خدمات حیاتی، از دست دادن درآمد و افزایش رنج کسانی بود که بیش ترین آسیب را از طوفان دیده بودند.

پاکسازی طوفان مشاغل کوتاه مدتی ایجاد کرد. مواد قابل بازیافت جدا شده و دوباره مورد استفاده قرار گرفتند که به کاهش ضایعات و راه اندازی مجدد اقتصادهای محلی کمک کرد. عکس از: UNDP جامائیکا

در ساوانا-لا-مار[5]، تیم‌های پاکسازی محلی رهبری این تلاش را بر عهده داشتند. سمر ویکرز[6]، سرپرست تیم محلی می گوید: ما به حیاط همسایه می‌رویم، زباله‌ها را بیرون می‌آوریم و سعی می‌کنیم محل را تمیز کنیم تا بتوانیم از شر پشه‌ها خلاص شویم.
این پاکسازی همچنین مشاغل کوتاه‌مدتی را فراهم کرد. در عین حال، مواد قابل بازیافت در صورت امکان جدا و دوباره استفاده شدند که به کاهش ضایعات و راه‌اندازی مجدد اقتصادهای محلی کمک کرد. رونالد جکسون[7]، رئیس کاهش خطر بلایا و بازیابی برای ایجاد تاب‌آوری، برنامه توسعه ملل متحد می گوید:
این فرصتی برای ایجاد درآمد کوتاه‌مدت برای کسانی است که معیشت خود را از دست داده‌اند و کار سخت پاکسازی را به هدف حیاتی نوسازی جامعه پیوند می‌دهد.

تیم‌های پاکسازی مردمی پس از طوفان ملیسا با هم همکاری کردند. عکس‌ از: UNDP جامائیکا

افغانستان
زلزله‌ای که در ۳۱ آگوست ۲۰۲۵ افغانستان را لرزاند، جوامع محلی را متلاشی نمود، جان انسان‌ها را گرفت، خانه‌ها و زیرساخت‌ها را ویران ساخت و مشکلات اقتصادی را افزایش داد. بسیاری از خانواده‌ها در نزدیکی روستاهای خود در پناهگاه‌های موقت ماندند تا آوار جمع‌آوری و خانه‌ها برای بازگشت ایمن شوند.
یکی از ابتکارات، با حمایت برنامه احیای جمهوری کره موسوم به ریوایو پروگرام[8] بیش از ۵۴۰۰ نفر را برای جمع‌آوری آوار و احیای دسترسی به زیرساخت‌های عمومی حیاتی به کار گرفت. به لطف این تلاش، ۳۵۰ هزار نفر از مردم آسیب‌دیده از زلزله توانستند از سیستم‌های آب، کانال‌های آبیاری و جاده‌ها استفاده کنند. اسد ساکن روستای سوتان می گوید:
من مشغول پاکسازی آوار از خانه‌ها، از جمله خانه خودم، هستم. از طریق برنامه توسعه ملل متحد، کسب درآمد می‌کنم و در حال بازسازی هستم. این به من امید می‌دهد.

بیش از ۵۴۰۰ نفر از مردم افغانستان آوار را جمع‌آوری و دسترسی به زیرساخت‌های عمومی حیاتی را احیا کردند. به لطف این تلاش، ۳۵۰ هزار نفر می‌توانند از سیستم‌های آب و جاده‌ها استفاده کنند. عکس‌: UNDP افغانستان

میانمار
زلزله‌ مارس ۲۰۲۵ کشور میانمار ردی از خانه‌های ویران و معیشت‌های از هم پاشیده از خود بر جای گذاشت و حداقل ۶.۸ میلیون نفر، از جمله بسیاری در مناطق صعب‌العبور، را تحت تأثیر قرار داد.
برنامه توسعه ملل متحدتخمین زد که ۲.۵ میلیون تُن آوار، در عرض ۷۲ ساعت از جمله در مناطق غیرقابل دسترس ایجاد شده است. این تحلیل با تأیید میدانی گسترده در هفت منطقه تکمیل شد. این ارزیابی، آسیب گسترده به زیرساخت‌ها، مختل شدن معیشت و نیاز فوری به پاکسازی سریع آوار و حمایت از آسیب‌پذیرترین افراد را تأیید کرد. واکنش فوری برنامه توسعه ملل متحد شامل جمع‌آوری آوار و احیای زیرساخت‌های قابل دسترس از طریق برنامه‌های پرداخت دستمزد نقدی در برابر کار و سایر برنامه‌ها بود که بیش از ۵۷۰ هزار نفر از آن بهره‌مند شدند.

واکنش فوری برنامه توسعه ملل متحد در میانمار شامل جمع‌آوری آوار و  احیای  زیرساخت‌های قابل دسترس با برنامه‌های «پول نقد در برابر کار»و سایر برنامه‌ها. بیش از ۵۷۰ هزار نفر از  بهره‌مند شدند. عکس از: UNDP میانمار

غزه
بیش از ۸۰ درصد ساختمان‌ها از مدارس گرفته تا بیمارستان‌ها و منازل شخصی در غزه آسیب دیده یا به طور کامل تخریب شده‌اند. برنامه توسعه ملل متحد سرگرم جمع‌آوری آوار و خُرد کردن آن ها با سرعت حدود ۱۵۰۰ تُن در روز در پنج محل خُرد کردن است. سپس از این آوار برای تسطیح جاده‌ها و پناهگاه‌ها و همچنین برای بهبود دسترسی به نانوایی‌ها، آشپزخانه‌ها و بیمارستان‌ها استفاده می‌شود. بیش از ۲۶۷ بخش از را ه ها با استفاده از آوار خُرد شده تعمیر شده است.

در غزه از آوار برای مسطح کردن جاده‌ها و پناهگاه‌ها و همچنین برای بهبود دسترسی به نانوایی‌ها، آشپزخانه‌ها و بیمارستان‌ها استفاده می‌شود. عکس  از: UNDP PAPP

یکی از اهالی غزه، دکتر محمود کولاب، رئیس کمیته همسایگان در اردوگاه الامل و جی بلوک می گوید:
برنامه توسعه  ملل متحد با بازگشایی جاده‌ها و ارائه خدمات حمل آب پس از پاکسازی آوار از همین منطقه به ما کمک کرد. به لطف تلاش‌های آن ها، جاده اصلی که بیمارستان هلال احمر فلسطین را به بیمارستان ناصر متصل می‌کند، اکنون دوباره باز شده است که یک شریان حیاتی برای همه افراد جامعه است.
با همکاری سرویس اقدام سازمان ملل متحد علیه مین و برنامه محیط زیست ملل متحد، می‌توان همزمان از ایمنی، کرامت و محیط زیست محافظت کرد.

برنامه توسعه ملل متحد روزانه حدود ۱۵۰۰ تُن آوار را در پنج محل خُرد کردن در غزه جمع‌آوری و خُرد می‌کند. عکس‌ از: UNDP PAPP

سوریه
پس از بیش از یک دهه درگیری، بازگشت سرنوشت‌ساز آوارگان سوری، فرصت‌ها و چالش‌های فوری را به همراه دارد. بسیاری از شهرها ویران شده‌اند و خانه‌ها، بیمارستان‌ها، مدارس، جاده‌ها و نیروگاه‌ها به شدت آسیب دیده یا نابود شده‌اند. مین‌های زمینی و مهمات انفجاری باید پاکسازی شوند تا مردم بتوانند به خانه‌های خود بازگردند؛ کشاورزان بتوانند دوباره کشت محصولات کشاورزی را آغاز کنند و تعمیر و بازیابی زیرساخت‌ها انجام شود.

در سوریه، مین‌ها و مهمات منفجره باید قبل از بازگشت مردم به خانه‌هایشان پاکسازی شوند  و تعمیر و بازسازی زیرساخت‌ها انجام شود. عکس‌ از:: UNDP سوریه

برنامه توسعه ملل متحد به لطف شرکای اصلی خود بیش از ۲.۱ میلیون متر مکعب آوار (تقریباً ۳.۱۵ میلیون تُن) را پاکسازی کرد. به کارگران آموزش آگاهی از خطرات داده می‌شود و کودکان در مورد نحوه تشخیص و اجتناب از تهدیدات انفجاری فرا می‌گیرند. مشارکت‌هایی از جمله مقامات ملی اقدام علیه مین، خدمات اقدام علیه مین در سازمان ملل متحد، یونیسف، هاو تراست[9] (یک سازمان غیردولتی و خیریه بین‌المللی در زمینه پاکسازی مین‌های زمینی، مهمات منفجرنشده و سایر بقایای انفجاری جنگ) و دیگران همچنان به این تلاش‌ها ادامه می‌دهند. در شمال غربی سوریه، ۲۵۷ هزار تُن نخاله برای استفاده در نوسازی جاده‌ها، میادین عمومی و سایر مناطق بازیافت شده است. در سال ۲۰۲۶، برنامه توسعه ملل متحد  قصد دارد بیش از 550 هزار متر مکعب نخاله دیگر را در چهار استان جمع‌آوری کند.

در شمال غربی سوریه، 257 هزار تُن نخاله برای استفاده مجدد در بازسازی جاده‌ها، میادین عمومی و سایر مناطق بازیافت شده است. عکس  از: UNDP سوریه

اوکراین
در پی حملات هوایی گسترده و اشغال مناطق وسیعی از اوکراین از زمان آغاز تهاجم تمام عیار روسیه در فوریه ۲۰۲۲، محله‌های زیادی ویران و به مهمات منفجره آلوده شده است. طبق ارزیابی‌ها  ۱۳ درصد از خانه‌های اوکراین آسیب دیده یا تخریب شده‌اندکه بیش از ۲.۵ میلیون خانوار را تحت تأثیر قرار داده است. آوار به یکی از بزرگ ترین موانع برای بهبود و بازگشت آوارگان تبدیل شده است.
از سال ۲۰۲۲، برنامه توسعه ملل متحد از اوکراین در پاکسازی و دسته‌بندی یک میلیون تُن آوار در ۲۶ محله در هشت استان حمایت کرده است. این امر دسترسی ایمن به بیش از ۲۰۰ فضای اجتماعی را احیا کرده و بازسازی بیش از ۱۶۰۰ مکان آسیب‌دیده، از جمله خانه‌ها، مدارس و بیمارستان‌ها را امکان‌پذیر ساخته است.
بیش از ۳۶۰۰ مدرسه در سراسر کشور آسیب دیده‌اند و نزدیک به ۴۰۰ مدرسه به طور کامل ویران شده‌اند. یکی از آن ها لیسئوم چرونودولینسکی[10] در منطقه میکولائیف[11] بود که در مارس ۲۰۲۲ بمباران شد و به دلیل عدم بازسازی، اکثر ساکنان آن را ترک کردند. پاکسازی آوار اولین قدم برای بازسازی آموزش و بازگرداندن امید به جامعه بود.

از سال ۲۰۲۲، برنامه توسعه ملل متحد از اوکراین در پاکسازی و دسته‌بندی یک میلیون تُن زباله در ۲۶ جامعه در هشت استان حمایت کرده است. عکس: UNDP اوکراین

تمام عملیات از پروتکل‌های ایمنی سختگیرانه‌ای برای شناسایی مهمات منفجره و مواد خطرناکی مانند آزبست پیروی می‌کنند. نخاله‌ها برای استفاده مجدد در جاده‌ها و حفاظت از محل‌های دفن زباله، دسته‌بندی و بازیافت می‌شوند.
این مدیریت گسترده نخاله‌ها با همکاری مقامات محلی و وزارت توسعه جوامع و سرزمین‌های اوکراین، با حمایت دولت‌های ژاپن، جمهوری کره و سوئد، اتحادیه اروپا و صندوق بازیابی جامعه اوکراین انجام می‌شود.

در اوکراین، آواربرداری با همکاری مقامات محلی و وزارت توسعه جوامع و سرزمین‌های اوکراین انجام می‌شود. عکس‌ از:: UNDP اوکراین

سودان
جنگ سودان به طور عمده در شهرها و شهرستان‌ها، مناطق پرجمعیتی که مردم زمانی در آن ها زندگی و کار می‌کردند، تداوم داشت. این جنگ مقادیر زیادی آوار آلوده به مهمات منفجر نشده بر جای گذاشته است.
با شروع بازگشت خانواده‌ها، آن ها بقایای مواد منفجره را در خانه‌های خود، روی پشت بام‌ها و در دیوارها پیدا می‌کنند، موادی که آوار را به یک خطر مرگبار تبدیل می‌کند. طرف های همکار از انفجارهای مهمات پنهان در مناطقی که زباله‌ها سوزانده شده اند گزارش داده‌اند، که یادآوری آشکاری از خطراتی است که همچنان وجود دارد.
قبل از جمع‌آوری آوارها در خارطوم ، مرکز ملی اقدام علیه مین عملیات پاکسازی مین را انجام  و گواهی‌هایی مبنی بر ایمن بودن مکان‌ها ارائه می‌دهد، ضمن آن که آموزش‌های لازم در مورد خطرات مهمات انفجاری ارائه می‌دهد و یک خط تلفن برای گزارش وسایل مشکوک را نیز معرفی می کند.
در خارطوم، لوکا رندا[12]، نماینده مقیم برنامه توسعه ملل متحد، با کارگرانی که آوارها را پاکسازی می‌کردند، دیدار نمود. آن ها  مسیرهای دسترسی را بازگشایی  و کسب درآمد می‌کردند. این ابتکار از طریق پنجره‌های تأمین مالی برنامه نوسعه ملل متحد، با حمایت کشورهای دانمارک، لوکزامبورگ و جمهوری کره امکان‌پذیر شده است.
هر خیابان پاکسازی شده یادآور آن است که حتی در سخت‌ترین لحظات، جوامع می‌خواهند کار  و بازسازی کنند. در جایی که منابع در دسترس باشد، نتایج به سرعت حاصل می‌شود.

مرکز ملی اقدام علیه مین در خارطوم قبل از جمع کردن آوار ، عملیات پاکسازی از مین را انجام می‌دهد عکس‌ از: UNDP سودان

[1] Laying the foundation for recovery. UNDP addresses the full cycle of debris management
[2]  https://stories.undp.org/laying-the-foundation-for-recovery
[3]  United Nations Satellite Centre (UNOSAT)
[4]  Kishan Khoday
[5]  Savanna-la-Mar
[6]  Samar Vickers
[7]  Ronald Jackson
[8]  REVIVE programme
[9]  HALO Trust
[10]  Chervonodolynskyi Lyceum
[11]  in Mykolaiv
[12]   Luca Renda