عنوان اثر: بیش از یک میلیارد دلیل: نیاز فوری به ایجاد نظام جامع حمایت اجتماعی برای کودکان.

دومین گزارش مشترک سازمان بین ‌المللی کار (ILO) و صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف) در  باره حمایت اجتماعی از کودکان.[1]

تدوین و نگارش: سازمان بین‌ المللی کار و صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف).

ناشر: صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف).

تاریخ انتشار: 2023.

تعداد صفحات: .122

معرفی و چکیده نویسی: حمیدرضا زرنگار.

حمایت اجتماعی[2] یک حق همگانی بشری و پیش‌شرطی برای جهانی عاری از فقر است. این دستاورد بشری همچنین بنیادی حیاتی برای کمک به آسیب ‌پذیرترین کودکان جهان به منظور شکوفایی استعدادهایشان به شمار می ‌رود. شواهدِ حاکی از تأثیرات فوری و عمیقِ حمایت اجتماعی بر زندگی و آینده کودکان، تردیدناپذیر است. حمایت اجتماعی به افزایش دسترسی به غذا، تغذیه، آموزش و مراقبت ‌های بهداشتی کمک می‌کند. این حمایت می ‌تواند به پیشگیری از کار  زیر سن قانونی ، ازدواج پیش رس کودکان، و همچنین مقابله با عوامل اصلی نابرابری جنسیتی و طرد اجتماعی یاری رساند. حمایت اجتماعی ضمن پشتیبانی از معیشت خانوار، قادر است استرس و حتی خشونت خانگی را کاهش دهد. همچنین، با مقابله مستقیم با فقر مالی، حمایت اجتماعی می ‌تواند از بارِ انگ و طرد اجتماعی که بسیاری از کودکانِ درمانده در فقر تجربه می‌کنند – و نیز از رنج ناشی از احساس «کم تر بودن» در دوران کودکی– بکاهد.

خانم کاترین راسل[3] مدیر اجرایی یونیسف و گیلبرت اف. هونگبو[4] مدیرکل سازمان بین‌المللی کار در پیشبخش خود بر گزارش متذکر می گردند:

واکنش جهانی به پیامدهای ویرانگر بیماری کووید-۱۹ به ما نشان داد که حمایت ‌های اجتماعی تا چه حد می ‌توانند مؤثر و قدرتمند باشند. بیش از ۲۰۰ کشور و قلمرو، با هدف تقویت کمک ‌های اجتماعی و حمایت از کودکان و خانواده‌ ها، یا برنامه های جدیدی  به اجرا درآوردند و یا       طرح ‌های موجود را به سرعت اصلاح کردند؛ اقداماتی که در مجموع بالغ بر ۴۰۰۰ تدبیر سیاستی را شامل می ‌شد. اغراق نیست اگر بگوییم برای خانواد ه‌هایی که با مشکلات اقتصادی شدید دست ‌و پنجه نرم می ‌کنند یا در شرایط اضطراری بشردوستانه به سر می‌ برند، حمایت‌ های اجتماعی       می ‌تواند حکم طناب نجات را داشته باشد. متأسفانه، عمر بیش تر این برنامه ‌ها کوتاه بود و با فروکش کردنِ اوج بحران همه‌گیری، از دامنه آن ‌ها کاسته شد.

اثر حاضر که دومین گزارش مشترک سازمان بین ‌المللی کار و صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف) در زمینه حمایت اجتماعی از کودکان است، بازتاب ‌دهنده تعهد مشترک این دو نهاد به تقویت نظام‌های حمایت اجتماعی و گسترش آن ‌هاست تا تمامی کودکان در معرض خطر را تحت پوشش قرار دهند. گزارش به قول پیشبخش،  به دلایل ضرورتِ وقوع این تغییر و چگونگیِ تحقق آن می‌ پردازد؛ همچنین تغییرات مثبت و سریعی را که در کشورها از مونته ‌نگرو گرفته تا تونس در حال انجام است، و نیز گام‌های لازم برای شتاب بخشیدن به پیشرفت را مستند می ‌سازد.

گزارش حاضر دربرگیرنده پیام­ هایی چند و توصیه هایی کاربردی برای سیاستگذاران و مجریان امور است: اول آن که تأثیر مثبت حمایت اجتماعی از کودکان تردیدناپذیر است. شواهد گسترده‌ نشان می ‌دهد که برنامه‌ های حمایت اجتماعیِ متناسب با نیازهای کودکان، ضمن کاهش فقر و کمک به امنیت درآمدی خانوارها، پیامدهای مثبت و گسترده ‌ای برای سلامت، آموزش، امنیت غذایی و ایمنی کودکان در پی دارد. علاوه بر آن، این برنامه‌ ها با افزایش تاب‌آوری خانوارها، امکان ارتقای بهره‌ وری و پتانسیل کسب درآمد را برای آنان فراهم می ‌سازند و خطر انتقال فقر از نسلی به نسل دیگر را کاهش می ‌دهند.یافته های آماری گزارش از وضعیت زندگی کودکان در سطح جهانی نیز قابل توجه است: ۲.۴ میلیارد کودک اکنون در دنیای حاضر زندگی می کنند که همگی نیازمند حمایت اجتماعی کافی هستند؛ امروزه احتمال فقر در میان کودکان همچنان دو برابر بزرگسالان است. بیش از ۸۰۰ میلیون کودک با درآمدی کم تر از ۳.۲۰ دلار آمریکا در روز زندگی می ‌کنند، ۱.۳ میلیارد کودک با درآمدی کم تر از ۵.۵۰ دلار آمریکا در روز روزگار می ‌گذرانند و بیش از یک میلیارد کودک در فقر چند بعدی به سر می ‌برند؛ یعنی از جنبه ‌های حیاتی دوران کودکی همچون سلامت، آموزش و تغذیه محروم هستند.

گزارش اذعان می کند که در حال حاضر حدود ۱.۵ میلیارد کودک زیر ۱۵ سال به حمایت‌های اجتماعی دسترسی ندارند و نکته نگران‌کننده این که روند گسترش پوشش مؤثر در سطح جهانی از سال ۲۰۱۶ متوقف شده است. آمار مربوط به پوشش مؤثر برای شاخص ۱.۳.۱ اهداف توسعه پایدار (SDG) نشان می ‌دهد که نرخ ‌های مربوط به کودکان ۰ تا ۱۵ ساله یا پیشرفتی نداشته و یا حتی اندکی متوقف شده ‌اند. به عنوان نمونه در سال ۲۰۲۰، تنها ۲۶٫۴ درصد از کودکان زیر ۱۵ سال در سراسر جهان از مزایای نقدی حمایت اجتماعی برخوردار بودند (که معادل ۵۲۳ میلیون کودک تحت پوشش مؤثر و ۱٫۴۶ میلیارد کودک فاقد پوشش است)؛ حال آن که در سال ۲۰۱۶، نرخ پوشش مؤثر ۲۷٫۲ درصد بود (۵۲۸ میلیون نفر تحت پوشش مؤثر و ۱٫۴۱ میلیارد نفر فاقد پوشش). نابرابری ‌های منطقه ‌ای قابل‌توجه و نگران‌کننده ‌ای در زمینه پوشش مؤثر برای کودکان وجود دارد و در برخی مناطق، پیشرفت متوقف شده یا میزان پوشش از سال ۲۰۱۶ تاکنون کاهش یافته است. شدیدترین اُفت در قاره آمریکا رخ داده است، جایی که میزان پوشش با ۶.۴ واحد درصد کاهش، از ۶۳.۸ درصد به ۵۷.۴ درصد رسیده است. در سایر مناطق نیز پیشرفت ناکافی بوده و وضعیت پوشش ثابت مانده است؛ برای نمونه، این میزان در کشورهای عربی همچنان در سطح نسبتاً پایینِ ۱۵.۴ درصد باقی مانده است. کووید -19 نیز موجب یروز تحولاتی در نظام حمایت اجتماعی و از جمله پوشش موثر شد. اهمیت موضوع در این جنبه است که افزایش پاسخگویی به شوک ‌های ناشی از بحران ‌ها در سیستم ‌های حمایت اجتماعی برای حفظ حقوق کودکان و توقف شتاب فقر کودکان بسیار مهم است. واکنش به کووید-۱۹ پتانسیل سیستم ‌های حمایت اجتماعی را در حمایت از افراد آسیب ‌دیده از شوک‌ های همزمان برجسته کرد.

گزارش به جنبه های جنسیتی حمایت اجتماعی نیز توجه دارد؛ از جمله تاکید بر این نکته که دختران و زنان به ‌طور نامتناسبی تحت تأثیر بحران ‌های متعدد قرار گرفته ‌اند. آن ‌ها همچنین در مقایسه با پسران و مردان، نرخ بالاتری از فقر را تجربه می ‌کنند و با موانع ساختاری متعددی روبرو هستند که مانع از تحقق برابری جنسیتی می ‌شود. در حوزه حمایت ‌های اجتماعی نیز شکاف ‌های عمده ‌ای از نظر توجه به ملاحظات جنسیتی وجود دارد؛ به ‌طوری که شواهد نشان می  ‌دهد تنها ۱۲ درصد از اقدامات صورت‌گرفته در واکنش به کووید-۱۹ را می ‌توان کاملاً منطبق با ملاحظات جنسیتی دانست. کودکان دارای معلولیت یا کودکانی که در خانوارشان عضوی دارای معلولیت زندگی می ‌کند نیز در برابر فقر آسیب ‌پذیرترند و برای داشتن یک زندگی کامل با موانع مالی روبرو هستند، اما احتمال برخورداری آن‌ ها از حمایت ‌های اجتماعی کافی کم تر است. خانواده‌ های این کودکان به دلیل نیاز به حمایت و مراقبت ‌های اضافی برای داشتن یک زندگی کامل، متحمل هزینه ‌های سنگین ‌تری می‌ شوند؛ با این حال،     مسئولیت ‌های مراقبتیِ بیش تر در خانه بدین معناست که در عینِ بیش تر بودنِ نیازها، درآمدها اغلب پایین ‌تر است.

به باور گزارش اگرچه راهکارهای اثبات ‌شده ‌ای برای گسترش حمایت ‌های اجتماعی از کودکان در جهت دستیابی به پوشش همگانی وجود دارد، اما میزان سرمایه‌گذاری همچنان ناکافی است. «مزایای همگانی برای کودکان» (UCBs) مسیری ساده و قابل‌گسترش را برای دستیابی به پوشش همگانی کودکان فراهم می کنند. در کشورهای با درآمد بالا، شواهد دیرپایی حاکی از مقرون ‌به‌ صرفه بودن این مزایا در مقابله با فقر کودکان وجود دارد؛ همچنین در کشورهای با درآمد متوسط، نتایج شبیه ‌سازی ‌ها نشان می ‌دهد که اختصاص سالانه ۱ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) به این امر می‌ تواند فقر کل جمعیت را ۲۰ درصد کاهش دهد و میزان کاهش فقر در میان کودکان نیز برابر یا فراتر از این رقم خواهد بود. شوربختانه میزان هزینه‌کرد برای جبران شکاف تأمین مالی همچنان بسیار ناچیز است؛ به ‌طوری که کشورهای با درآمد متوسطِ رو به بالا تنها ۰٫۵ درصد و کشورهای کم ‌درآمد ۰٫۱ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف حمایت اجتماعی از کودکان می‌کنند.

گزارش در بخش پنجم، شش توصیه عملی زیر را خطاب به سیاستگذاران در حرکت در مسیر دستیابی به حمایت اجتماعی فراگیر برای کودکان و پر کردن شکاف پوشش موثر، تحت عنوان  رویکردی اصولی و متعالی برای ایجاد نظام حمایت اجتماعی از کودکان مطرح می کند:

• پیشرفت به سوی پوشش همگانی برای کودکان را به عنوان گامی حیاتی در جهت بهبود رفاه آنان تسریع نمایید.
• سطوح کافی مزایا را برای ایجاد تغییری معنادار در زندگی کودکان تضمین نمایید.
• طیف جامعی از مزایا را که با رویکرد «چرخه زندگی»، از کودکان و خانواده‌ها حمایت کند، ارائه دهید.
• تأمین مالی پایدار و عادلانه را برای نظام‌های حمایت اجتماعی، به‌گونه‌ای که امکان سرمایه‌گذاری لازم در زمینه حمایت اجتماعی از کودکان فراهم شود را تضمین کنید.
• نظام‌های حمایت اجتماعی ایجاد کنید که مبتنی بر حقوق، فراگیر و حساس به مسائل جنسیتی از طریق گفتگوی اجتماعی تشکل یافته بوده و قادر به پاسخگویی مؤثر به شوک‌ها و بحران ‌های متعدد باشند تا بتوانند به کودکان و خانواده‌ها خدمات‌رسانی کنند.
• اطمینان از انطباق نظام‌ های حمایت اجتماعی با تحولات دنیای کار، به منظور ارتقای امنیت اقتصادی والدین، مراقبان و خانواده ‌های آنان.

گزارش پس از پیشبخش و خلاصه اجرایی شامل بخش های مستقل و زیر بخش هایی چند است: بخش اول “رسیدگی به فقر و آسیب ‌پذیری‌های اجتماعی-اقتصادی کودکان” که به عنوان نمونه در آن به مواردی همچون تاثیر کووید 19 در معکوس نمودن کاهش فقر، مقایسه فقر کودکان در پیش و پس از کووید-۱۹، تحقق حق کودکان برای حمایت اجتماعی از طریق رویکردی «مستمر» برای مبارزه با کودک‌آزاری پرداخته شده است.

بخش دوم “وضعیت حمایت  اجتماعی برای  کودکان” شامل مواردی همچون انواع طرح‌های حمایت اجتماعی از کودکان و خانواده‌ها و سایر سیاست‌های مربوط به خانواده، حفاظت اجتماعی از کودکان در دوران همه‌گیری کووید-۱۹، پوشش مؤثر: پایش شاخص اهداف توسعه پایدار (SDG)، کفایت حمایت اجتماعی از کودکان، هزینه حمایت اجتماعی کودکان است. بخش سوم “تکامل ها، چالش ها و فرصت های اخیر ” شامل عناوینی نظیر پیشرفت به سوی حمایت اجتماعی فراگیر برای کودکان و مزایای همگانی کودکان، انقباض و کاهش دامنه فعالیت‌ها، محدود شدن بلندپروازی ‌ها و احتمال پیمودن مسیرهای نادرست است. بخش چهارم ” تأثیر حمایت اجتماعی بر کودکان و جامعه: استدلال‌های متقاعدکننده برای مزایای همگانی کودکان (UCB)” عنوان دارد که شامل زیربخش های مزایای نسبی UCB ها فراتر از اثرات کاهش فقر ، تأمین کسری بودجه برای کودکان، هزینه‌کرد در طول چرخه زندگی کودکان: کفایت در زمان مناسب؟ است. فصل پنجم ” در پیش گرفتن مسیری متعالی به سوی حمایت اجتماعی همگانی برای کودکان:” شامل توصیه‌ها و اولویت‌ها برای تقویت نظام، تسریع پیشرفت به سوی پوشش همگانی، تضمین سطح کافی مزایا، تضمین تأمین مالی پایدار و عادلانه برای نظام‌های حمایت اجتماعی، ایجاد نظام‌های حمایت اجتماعی مبتنی بر حقوق، پاسخگویی به ملاحظات جنسیتی و فراگیر است.

در گزارش، تصاویر ، نمودارهای آماری ، جداول متعدد گنجانده شده که خودبخود بر جذابیت و مستندات آن افزوده است.

[1] ILO and UNICEF. 2023. More than a billion reasons: The urgent need to build universal social protection for children. Second ILO–UNICEF Joint Report on Social Protection for Children.

[2] Social Protection

[3] Catherine Russell

[4] Gilbert F. Houngbo